Cây bầu có tên khoa học là Lagernaria siceraria (Molina) Standl, thuộc họ bầu bí (Cucurbitaceae), ngành thực vật hạt kín, nhóm cây hai lá. Nguồn gốc của bầu được tìm thấy ở Châu Phi và Ấn Độ.  Nay được trồng khắp nơi trên thế giới. Bầu trồng được quanh năm, mùa nắng cho trái nhiều hơn mùa mưa. Bầu phát triển thuận lợi khi gieo trồng từ tháng 11 đến tháng 1 dương lịch. Hạt bầu cần nhiệt độ cao và ẩm độ đầy đủ để nẩy mầm. Bầu ưa nhiệt độ cao từ 20-30 độ C và cường độ ánh sáng mạnh

cây bầu
bầu sống trên dàn

II. Đặc điểm hình thái

1. Cơ quan sinh dưỡng

  • Rễ: Rễ cọc, rất phát triển, ăn lan rộng, có khả năng ra nhiều rễ bất định ở đốt.
  • Thân: Thân leo bằng tua cuống, phân nhánh, phủ nhiều lông mềm màu trắng. Thân lá phát triển mạnh và có tính sinh nhánh lớn.
  • Lá: Lá hình tim rộng có lông nhung màu trắng. Lá đơn, mọc cách, gân lá hình mạng.

2. Cơ quan sinh sản:

  • Hoa: đơn tính to, màu trắng, cuống hoa dài. Thụ phấn nhờ gió và côn trùng.
  • Quả: quả có nhiều hình dạng khác nhau tùy loại, Trái có hình dạng và kích thước rất thay đổi, thường là hình trụ, dài 50 – 100 cm. Khi già vỏ trái hóa gổ. 
  • Hạt màu trắng.
hoa bầu
hoa bầu

3. Phân loại

Hiện có nhiều giống bầu, nhưng chủ yếu có 4 loại:

  • Bầu thước
  • Bầu sao
  • Bầu trắng
  • Bầu thúng.

Tuy nhiên, ở phía Bắc trồng nhiều bầu sao, bởi loại này cho năng suất cao và thu nhập ổn định.

II. Cách trồng

Trước khi trồng, người ta ngâm hạt từ 10 – 12 giờ, sau đó gói ủ hạt trong tro hay cát nóng từ 4 – 5 ngày cho nẩy mầm. Sau đó gieo hạt nẩy mầm vào bầu đất, chăm sóc cho đến khi cây có 2 lá thật mới đem trồng. Ngoài ra, người ta cũng có thể gieo thẳng hạt ngoài đồng, mỗi lỗ từ 3 – 4 hạt, đào hốc có kích thước 50 x 50 x 30 cm, hốc cách nhau 1m, bón nhiều phân chuồng hay phân cỏ hoai mục và khoảng 100 g phân hỗn hợp NPK cho mỗi hốc trước khi trồng.

Bầu là loại cây có thể sinh trưởng và phát triển tốt trên nhiều loại đất. Nhưng tốt nhất vẫn là những loại đất tơi xốp, phì nhiêu và độ pH nằm trong khoảng 6 – 7 như đất mùn, đất phù sa. Nếu trồng bầu tại vườn nhà, có thể trộn thêm đất với một ít vỏ trấu, xơ dừa và phân động vật để bổ sung thêm một lượng lớn chất dinh dưỡng cho đất.

Bầu cần nhiều nước, do đó người chăm sóc phải tưới thường xuyên 1 – 2 lần/ngày cho cây đủ ẩm. Lượng nước tưới cần gia tăng khi bầu mang trái. Giai đoạn tăng trưởng kéo dài kể từ khi trồng đến khi bầu lên giàn (60 ngày sau khi trồng), người bón bón thúc thường xuyên mỗi tuần một lần để chuẩn bị cơ sở vật chất cho cây ra hoa kết trái.

VI. Công dụng

Tỷ lệ chất dinh dưỡng ở bầu kém hơn các cây khác trong họ nhưng thịt quả non ngọt, có tác dụng giải nhiệt, trừ độc, có thể chữa bệnh đái tháo đường và mụn lở. Hoa và hạt bầu cũng được sử dụng làm thuốc trong Đông y. Vỏ quả già rất cứng dùng làm chai, lọ hay chế tạo đồ gia dụng.

Trong bầu có chứa rất nhiều thành phần dinh dưỡng tốt cho sức khỏe con người. Quả bầu có thể nấu canh, xào luộc tùy thích, và lá non cũng có thể đem nấu làm canh rau ăn rất ngọt, ngon và đậm đà.

Theo thói quen, người nội trợ thường khoét bỏ ruột và hạt trước khi chế biến thành món ăn. Tuy nhiên, theo các chuyên gia dinh dưỡng, chỉ nên bỏ ruột và hạt khi quả quá già. Không nên khoét bỏ đi bởi phần này không những chứa nhiều vitamin và dưỡng chất, hạt bầu còn có tác dụng trị giun hay đau đầu. Hoặc khi bị viêm lợi, tụt lợi bạn có thể lấy hạt bầu đun lấy nước để súc miệng. Còn rau bầu là món ăn thường xuyên xuất hiện trong mâm cơm của nhiều gia đình. Rau bầu giàu chất xơ, giúp người ăn no bụng mà không sợ tăng cân.

Leave a Reply